aberaci/a elips/o

Surĉielsfera elipseto kiun astro ŝajnas laŭiri dum iu tuta jaro, pro ĝiaj poziciŝanĝoj kaŭzataj de la lumaberacio.

aberaci/o ^PIV

1.

Lumaberacio.
is: ljósvilla
zh: guāngxìngchā 光行差

2.

Malperfekto de imago misformita de optika sistemo. sfera aberacio, kromata aberacio
is: linsuvilla, spegilvilla
zh: xiàngchā 象差

ablaci/a aĝ/o

Tempodaŭro ekde la fandiĝo de la eksteraj vitraj tavoloj de tektito, okazinta dum ĝia enirado tra la teratmosfero.

ablaci/o ^PIV2

Konsumiĝo de objekto pro frotado tra la atmosfero. ablacia aĝo

absolut/a bril/o ^HkK1/2(84)

(Ev.)

Absoluta magnitudo.

absolut/a grand/ec/o ^PrAF

(Ev.)

Absoluta magnitudo. Oni kalkulas la ŝajnan grandecon kiun havus la stelo se lokigata ĉe norma distanco, kaj nomas ĝin la absoluta grandeco^{PrAF, pg.13}.

absolut/a grand/o ^HkK1/2(84)

(Ev.)

Absoluta magnitudo.

absolut/a hel/grand/ec/o ^PrAF

(Ev.)

Absoluta magnitudo. Mezurado de la periodo de aliaj similaj steloj je nekonataj distancoj estas jam uzita kiel ilo por kalkuli la absolutan helgrandecon^{PrAF, pg.15}.

absolut/a hel/o ^PIV2

Tuta energio, elradiata de stelo aŭ alia astro ^PIV2.

absolut/a lum/grand/ec/o ^PrAF

(Ev.)

Lumeco. "Cepheid"aj steloj montras difinan rilaton inter la helŝanĝperiodo kaj la lumeco aŭ absoluta lumgrandeco^{PrAF, pg.15}.

absolut/a magnitud/o ^PIV2

Magnitudo, kiun ĉielkorpo havus se ĝia distanco de la Tero estus 10 pc. absoluta grandeco, absoluta helgrandeco

absorb/a koeficient/o

Mezuro pri la kapablo de iu medio absorbi radiadon, kalkulita per la inverso de la longo post kiu la en tiu medio incidanta radiado malpliintensiĝas je e-on-foje ĝia komenca intenso.

absorb/a spektr/o ^OPT

Spektro prezentanta precipe absorboliniojn, estigita kiam malvarma gaso estas antaŭ lumfonto kiu emisias kontinuan spektron. emisia spektro

absorb/i ^PIV2

Forkonsumi parton aŭ tuton de la energio de elektromagneta aŭ partikla radiado.

absorb/o ^{OA3, ETF}

1.

Fenomeno laŭ kiu la intenso de radiado povas malpligrandiĝi post trapaso tra iu medio aŭ substanco.

2.

Fenomeno laŭ kiu elektrono transiras al pli ekstera ĉirkaŭatomkerna orbito pro incido de lumo havanta ondolongon egalan al tiu de la transiro.

absorb/o/lini/o ^FASs

Spektra linio karakterizita per malpli intensa radiado, kompare kun najbaraj ondolongoj. emisilinio

abund/o ^{OA3, BRO7}

Ĥemia abundo.

abund/o/rati/o

Proporcio de iu ĥemielemento rilate al alia, en iu materio. RIM.: Ĝenerale kiam oni komparas la proporcion de iu elemento kun tiu de hidrogeno eblas diri nur abundo.

adiabat/a ^PIV2

1.

Okazanta sen aldono aŭ depreno de varmo.

2.

Ne kaŭzanta transiron de unu kvantumstato al alia.

Adil/o

Tradicia nomo de stelo ξ Andromedae, en la konstelacio Andromedo.

Adonis/o ^CEED

Nomo de apolona asteroido 2101.

Adraste/o

Nomo de satelito de Jupitero.

aer/lum/o

Febla lumo originanta en la supra teratmosfero, kiu kontribuas al la difuza lumigado de la nokta ĉielo.

aer/mas/o

Kvanto da tera atmosfero trairita de la lumradioj alvenintaj de ĉielkorpo, kalkulita per la sekanto de la zenita distanco de la ĉielkorpo.

aerolit/a krater/o ^EBv

Meteorita kratero.

aerolit/o ^{OA1, PIV}

Eksmoda termino uzata por meteoritoj.

Aerostat/o

Eksmoda stelfiguro Globus Aerostaticus, proponita de Bode, situinta inter la nuntempaj konstelacioj Kaprikorno kaj Aŭstrala Fiŝo.

Aer/pump/il/o

(Ant)

Aŭstrala konstelacio Antlia.

aer/ŝton/o ^PIV

Meteorito.

afeli/o ^{PIV, PIV2}

Tiu punkto de la orbito de sunĉirkaŭanta astro kiu estas plej malproksima de la Suno. apohelio perihelio

Agl/o ^{F, OA7, PIV}

(Aql)

Ekvatora Konstelacio Aquila.

Aĥernar/o

Tradicia nomo de la ĉefa stelo (α Eridani) en la konstelacio Eridano. Akernaro

Aĥil/o ^PIV

Nomo de asteroido 588.

aĥondrit/o

Ŝtona meteorito malhavanta ĥondrojn.

Ajaks/o ^PIV

Nomo de asteroido 1404.

Akamar/o

Nomo de stelo θ Eridani, en la konstelacio Eridano.

Akernar/o ^EBv

Aĥernaro.

akreci/o ^MeT

Alkreskado.

akromat/a ^{PIV, PIV2}

Parolata pri optika sistemo korektita pri la kromata aberacio.

akromat/a lens/o

Lenso korektita pri la kromata aberacio.

akromat/ec/o ^CEED

Eco de optika sistemo kies kromata aberacio estas nula aŭ nekonsiderinda.

Akruks/o

Tradicia nomo de la ĉefa stelo (α Crucis) en la konstelacio Suda Kruco.

aksion/o

Hipoteza, treege malgrandmasa partiklo, proponita kiel unu el la konsistaĵoj de malhela materio.

aks/o ^{F, BRO9, PIV, PIV2}

Imaga rekta linio, funkcianta kiel laŭsimetria dividanto de iu korpo.

aktiv/a galaksi/a kern/o ^PIV2

Kompakta lum- kaj radio-fonto, ekzistanta en la kerno de kelkaj galaksioj. ^PIV2

aktiv/a galaksi/o ^PIV2

Galaksio, prezentanta tre grandan emision far kompakta lum- kaj radiofonta kerno. sejferta galaksio

aktiv/a protuberanc/o

Protuberanco havanta tre rapidan movon, foje asociita kun flagro.

aktiv/a stel/o

Stelo prezentanta emisiliniojn en sia spektro, originantajn de neprivarmaj procezoj en ĝia kromosfero kaj korono.

aktiv/ec/o ^PIV2

Propreco de kelkaj ĉielkorpoj prezentantaj grandenergiajn fizikajn procezojn.

Akv/ist/o ^PIV2

Amforo.

Akv/o/ĵar/o

Y-forma stelaro en la konstelacio Amforo, komponita el la steloj γ, ζ, η kaj π Aquarii.

Akv/o/verŝ/ist/o ^HkK1/2(84)

(Ev.)

Amforo.

albed/a trajt/o

Trajto, videbla sur planeda disko, kiu estas tre pli hela aŭ tre pli malhela ol la ĉirkaŭaĵo.

albed/o ^PIV

Kvociento de la reflektita lumkvanto per la ricevita, ĉe la difuze reflektantaj korpoj.

Albire/o

Tradicia nomo de stelo β Cygni, en la konstelacio Cigno.

al/centr/a fort/o ^PIV2

Forto en la direkto de la centro de nerekta moviĝo. centripeta forto, centrocela forto decentra forto

Alcion/o ^{F, PIV}

Ĉefa stelo (η Tauri) de la Plejadoj.

Aldebaran/o ^PIV

Ĉefa stelo (α Tauri) en la konstelacio Taŭro .

Alfa

Ĝenerala nomo de la unuaranga stelo, laŭ helo, en iu konstelacio ^PIV2. Alfo. RIM.: Por traduki esperante nomojn kiel Alpha Centauri, Alpha Leonis, Alpha Canis Majoris, ktp., oni devas uzi "Alfa" kaj la genitivan formon de la esperanta konstelacinomo. Tradukoj tiaj, kiaj Alfa Centaŭro aŭ Alfacentaŭro estas malbone formitaj tial ke ili kreas novajn radikojn, anstataŭ pluformi la nomojn el tiu de la konstelacio al kiu la stelo apartenas. Alfa Centaŭra, Alfa Leona, Alfa Grandhunda.

Alfa/cign/id/oj

Meteorpluvo fontanta el punkto proksime de stelo α Cygni.

Alfa/kaprikorn/id/oj ^AA1

Meteorpluvo fontanta el punkto proksime de stelo α Capricorni.

Alfa/koĉer/id/oj ^AA1

Meteorpluvo fontanta el punkto proksime de stelo α Aurigae.

alfa-korpuskl/o ^PIV

Alfa-partiklo.

Alfa/kruc/id/oj

Meteorpluvo fontanta el punkto proksime de stelo α Crucis.

al/fal/ant/a lum/o ^{FASs, SR8}

Incidanta lumo. La ses ŝtupoj translasas frakciojn de la alfalanta lumo proporciajn al ĉirkaŭ 100, 63, 36, 21, 11 kaj 7^{FASs, p. 16}.

alfa-partikl/o ^{AA1, ETF}

Nukleo de heliumo.

Alfard/o ^PIV

Ĉefa stelo (α Hydrae) en la konstelacio Hidro .

Alfa/skorpi/id/oj

Meteorpluvo fontanta el punkto proksime de stelo α Scorpii.

Alfa/unu/korn/ul/id/oj ^AA1

Meteorpluvo fontanta el punkto proksime de stelo α Monocerotis.

Alferac/o

Tradicia nomo de stelo α Andromedae, en la konstelacio Andromedo.

Alf/o

Alfa. RIM.: Por eviti la senfinaĵan grekan liternomon Alfa, eblas uzi la plenesperantan formon Alfo.

alfven/a ond/o , alfven/ond/o

Materia ondo kiu aperas en regionoj kie la jongaso estas enfrostigita al la magneta kampo, kaj tial devigita al ties ondeca movo.

Algol/o ^PIV

Brila stelo (β Persei) en la konstelacio Perseo . Demona Stelo

alidad/o ^PIV

Stangeta montrilo, turnebla ĉirkaŭ centra akso super cirkla gradaro de angulmezuraj instrumentoj.

Alkaid/o ^AA2

Tradicia nomo de stelo ε Ursae Majoris.

al/kresk/a disk/o

Diskforma gasamaso orbitanta astron kaj ĝin alkreskiganta.

al/kresk/ad/o ^PIV2

Aldoniĝo de ekstera materio al astro pro gravita altiro. akrecio alkreska disko

al/kresk/i ^PIV2

Kreski pro la aldono de materio.

almagest/o ^{PIV, PIV2}

almagest/o

Almanako.

Almagest/o

Klasika kolekto de astronomiaj observoj farita de Ptolomeo.

Almak/o

Tradicia nomo de stelo γ Andromedae, en la konstelacio Andromedo.

almanak/o ^{OA1, PIV, PIV2}

Libro entenanta kalendaron, astronomiajn sciigojn, ĝenerale publikigata pojare. almagesto

al/mars/iĝ/o ^HkK1

Iro de spacaparato al la planedo Marso. surmarsiĝo

almukantr/o

Neĉefa cirklo de ĉielsfero, kiu kunligas samaltangulajn punktojn.

Alnilam/o

Tradicia nomo de stelo ε Orionis, en la konstelacio Oriono.

Alnitak/o

Tradicia nomo de stelo ζ Orionis, en la konstelacio Oriono.

al/o de spektr/a lini/o

Ĉiu el la du flankaj ekstremaĵoj de spektra linio, asimptote alproksimiĝantaj al la kontinuaĵo. VAR. alo de linio, alo^FASs.

al/planed/iĝ/o ^HkK1

Iro de spacaparato al iu planedo.

Alŝain/o

Tradicia nomo de stelo β Aquilae, en la konstelacio Aglo.

alt/a tajd/o ^PIV

Tajdo, dum kiu la marakvo atingas la plej altan nivelon. fluso sizigia tajdo malalta tajdo

Altair/o ^PIV

Ĉefa stelo (α Aquilae) en la konstelacio Aglo .

alt/angul/o ^{PIV, PIV2}

Angulo, sur la ĉielsfero inter la horizonto kaj unu astro. alteco, altitudo

Altar/o ^F

Aŭstrala konstelacio Ara (mll. Ara).

alt/azimut/a munt/aranĝ/o

Muntaranĝo kiu ebligas la movon de observilo laŭ altangulo kaj azimuto.

alt/ec/o ^{PIV, PIV2}

(Ev.)

Altangulo.

al/tir/a fort/o ^ETF , al/tir/fort/o ^SR8

Forto kiu pelas iun korpon en la direkton de alia.

altitud/o ^{PIV, PIV2}

Altangulo.

alumini/um/ad/o

Teĥniko pri la proviziado de alumina kovrotavolo al la reflektiva surfaco de spegulo.

al/venus/iĝ/o ^HkK1

Iro de spacaparato al la planedo Venuso. survenusiĝo

Amalte/o

Nomo de satelito de Jupitero.

amas/an/probabl/o

Sendimensia nombro uzata kiel la probablo ke iu stelo estas ano de donita stelamaso.

amas/stel/o

Stelo kiu apartenas al iu stelamaso. kampstelo

amator/a astronomi/o

Praktiko pri astronomio far amatoraj astronomoj.

amator/a astronom/o ^KkN

Persono kiu iagrade studas aŭ laboras pri astronomio, ne estante specialisto.

amator/o ^{OA8, BRO9, KkN}

Amatora astronomo.

Amfor/id/oj

Ĝenerala nomo por meteorpluvoj devenantaj el la konstelacio Amforo. RIM.: La nomo amforido estas ankaŭ kutime uzata por indiki meteorojn kiuj devenas el la konstelacio Amforo, sed kiuj ŝajne ne estas asociita kun iu el la periodaj meteropluvoj deventantaj el tiu ĉielareo.

Amfor/o ^{OA1, PIV}

(Aqr)

Aŭstrala zodiaka konstelacio Aquarius. Akvisto, Akvoverŝisto

amor/a asteroid/o

Ĉiu el la malgrandaj asteroidoj kiuj havas periheliojn inter 1,017 kaj 1,3 AU. Amoro, Eroso, Ganimedo, Kupido. RIM.: Tiu klaso de asteroidoj prenas sian nomon el la nomo de asteroido 1221 Amoro.

Amor/o ^{OA4, PIV}

Nomo de asteroido 1221.

amplitud/o

Maksimuma valoro de ondo

analem/a kurb/o

Kurbo, kies formo similas al nombro ok, uzata por reprezenti la deklinacion kaj la ekvacion de tempo, dum iu tuta jaro. analemo

analem/a sun/horloĝ/o

Sunhorloĝo kies hormontriloj estas markitaj pere de analemilo.

analem/il/o

Instrumento uzata por reprezenti la ĉielsferon sur plano, helpe de analemoj.

analem/o

1.

Projekcia procedo por faciligi la konstruon de geometriaj figuroj.

2.

Analema kurbo.

Anank/o

Nomo de satelito de Jupitero.

anastigmat/a teleskop/o ^PrKV

En la observatorio de universitato de Turku oni komencis serĉi planedetojn en 1935 per anastigmata teleskopo ^{PrKV, pg.1}.

Andromaĥ/o

Nomo de asteroido 175.

Andromed/id/oj

Meteorpluvo fontanta el punkto en la konstelacio Andromedo, el kredeble surorbitaj postrestaĵoj de kometo Biela.

Andromed/o ^PIV2

1.

(And)

Boreala konstelacio Andromeda.
ar: المرأة المسلسلة Al-Mara'a Al-Musalsalah
bg: Андромеда
ca: Andròmeda
co: Andromeda
cs: Andromeda
da: Andromeda
de: Andromeda
el: Ανδρομέδα
en: Andromeda
es: Andrómeda
et: Andromeeda
fi: Andromeda
eu: Andromeda
fr: Andromède
ga: Andraiméide
gd: Androimeada
gl: Andrómeda
he: אנדרומדה
hr: Andromeda
hu: Androméda
is: Andrómeda, Fjötrameyjan
id: Andromeda
it: Andromeda
ja: あんどろめだざ アンドロメダ座 andoromedaza
ko: 안드로메다자리
lt: Andromeda
lv: Andromēda
mk: Андромеда
nl: Andromeda
no: Andromeda
pl: Andromeda
pt: Andrômeda (BR), Andrómeda (PT)
ro: Andromeda
ru: Андромеда
sk: Androméda
sl: Andromeda
sr: Андромеда
sv: Andromeda
tr: Andromeda, Zincirli Prenses
uk: Андромеда
vi: Tiên Nữ

2.

Nomo de lokagrupa galaksio, situanta en la samnoma konstelacio.
bg: Галактиката Андромеда
ca: galàxia d'Andròmeda
co: Galassia d'Andromeda
cs: Galaxie v Andromedě
da: Andromedagalaksen
de: Andromedanebel, Andromeda-Galaxie
el: γαλαξία της Ανδρομέδας
en: Andromeda galaxy
es: Galaxia de Andrómeda
et: Andromeeda galaktika
eu: Andromedako galaxia
fi: Andromedan galaksi
fr: Galaxie d'Andromède, Nébuleuse d'Andromède
ga: réaltra Andraiméide
gl: galaxia de Andrómeda
hr: Andromedina galaksija
hu: Androméda-köd, Androméda-galaxis
id: galaksi Andromeda
it: galassia Andromeda, galassia di Andromeda
lt: Andromedos galaktika
lv: Andromēdas miglājs
mk: галаксија Андромеда
nl: Andromedanevel
no: Andromedagalaksen
pl: Galaktyka Andromedy, Mgławica w Andromedzie, Mgławica Andromedy
pt: Galáxia de Andrômeda (BR), Galáxia de Andrómeda (PT)
ro: galaxia Andromeda, galaxia din Andromeda
ru: Туманность Андромеды, Галактика Андромеды
sk: galaxia Androméda, galaxia v Androméde, hmlovina v Androméde
sl: Andromedina galaksija
sr: Андромедина Галаксија
sv: Andromedagalaxen
tr: Andromeda galaksisi, Andromeda gökadası
uk: Туманність Андромеди, Галактика Андромеди

angstrom/o ^PIV

(Ev.)

Anstromo.

angul/a distanc/o

Angulo inter du vidlinioj al du punktoj sur la ĉielsfero.

angul/a frekvenc/o ^PIV

Multipliko de la frekvenco de ondo aŭ fenomeno per 2π.

angul/a rapid/o ^PIV

Rapido de iu korpo, mezurita per la angulo trapasata dum tempunuo. angula velocito.

angul/a velocit/o ^ETF

Vektoro indikanta la direkton kaj grandon de angula rapido.

angul/apart/ig/o

Angula distanco inter du astroj.

Anĝetenar/o

Nomo de stelo τ² Eridani, en la konstelacio Eridano.

anizotropi/o ^PIV

(Ev.)

Neizotropeco.

Ank/o

Tradicia nomo de stelo θ Aquarii, en la konstelacio Amforo.

anomali/angul/o

Angulo kiu difinas la pozicion de astro moviĝanta laŭ kepleraj leĝoj ĉirkaŭ alia, mezurata en la direkto de movado, ekde la periastro. anomalio vera anomaliangulo, meza anomaliangulo

anomali/o ^{OA2, PIV}

1.

Devio de normaleco ĉe iu fenomeno.

2.

Ĉiu el la periodaj devioj en la planedmovoj.

3.

Anomaliangulo. Mi korektis provizore la orbiton ŝanĝante la periodon de la kometo kaj tenante la mezan anomalion M₀ en 1939 fiksa. ^{PrKV, p. 5}

ans/oj ^EED

Partoj de saturnaj ringoj videblaj teleskope, flanke de la planeda disko.

anstrom/o ^PIV

Tradicia mezurunuo en spektroskopio, ekvivalenta al 0.1 nm, uzata por ondolongoj. Ĝia simbolo estas Å. Se leĝerkapa astronaŭto hazarde alvenus tie, la danteska gravito-kampo lin verŝajne tuj transformos en anstrome maldikan krespon. ^{SD, p. 16}

Antares/o ^PIV

Ĉefa stelo (α Scorpii) en la konstelacio Skorpio .

antarkt/a ^PIV

Rilata al la suda poluso. sudpolusa

antarkt/a aŭror/o ^PIV

Aŭstrala aŭroro.

antarkt/o ^PIV

La regiono de la terglobo ĉirkaŭanta la sudan poluson.

antaŭ/ĉef/sekvenc/a stel/o

Protostelo kiu ne plu pligrandiĝas je maso dum sia enirado en la ĉefan sekvencon.

antaŭ/en/ir/a orbit/o

(Ev.)

Samdirekta orbito.

antaŭ/e/n/ir/o de periheli/o

Popaŝa moviĝo de la perihelio de orbito, samdirekte al la orbita movado.

antaŭ/pres/aĵ/o

Komputillegebla aŭ surpapera kopio de antaŭpublikigita artikolo, distribuata inter fakuloj por diskonigi pli rapide novajn eltrovojn.

antaŭ/stel/o ^AA1

Protostelo.

anten/a temperatur/o , anten/temperatur/o

Mezuro pri la intenso de la signalo alveninta de iu radiofonto.

anten/o ^{OA1, PIV}

anten/o

Drato kiu kapablas ricevi aŭ elsendi radiosignalojn ^PIV.

Anten/o

Nomo de la galaksiduopo NGC 4038 kaj NGC 4039.

anten/ret/o , anten/a ret/o^PIV

Aro da pluraj antenoj, kiujn oni ekscitas samtempe, kaj kiu servas por emisii aŭ kolekti energion je difinita direkto.

antheli/o ^PIV

(Ev.)

Antihelio.

antiheli/o ^MeT

Optika aperaĵo, difuza bildo de la Suno, en la sama ĉiela altitudo, sed kontraŭdirekte. anthelio

antimateri/o ^PIV2

Materio konsistanta el antipartikloj ^PIV2. La serĉado de antimaterio estas avangarda eksperimento por esplori la universon. ^{EPĈ, Li Liang: Serĉado de antimaterio}